Laten we eerlijk zijn: koffie is eigenlijk een universele liefdestaal. Ook in Nederland zijn we er dol op. Voor veel mensen begint de dag pas echt met een kop koffie, en ook na de lunch – of zelfs 's avonds – staan cappuccino's, flat whites en lattes nog regelmatig op het menu.
Waar vroeger standaard een scheutje koemelk in ging, is de vraag "Welke melk wil je erbij?" inmiddels heel normaal. Plantaardige alternatieven zijn niet meer weg te denken, en vooral havermelk is uitgegroeid tot de favoriet. Dankzij de romige textuur en milde smaak is het een populaire keuze, zowel voor thuis als bij de koffiebar.
Toch is de opmars van havermelk niet zonder kritiek verlopen. De afgelopen jaren hebben verschillende voedingsexperts erop gewezen dat het bij sommige mensen kan zorgen voor pieken in de bloedsuikerspiegel. Ook wordt er gewezen op toegevoegde suikers in bepaalde varianten en liggen de duurzaamheidsclaims onder een vergrootglas, afhankelijk van hoe de milieu-impact wordt gemeten.
Mis dit niet
Speciaal afgestemd op jouw voorkeuren
Meld je aan voor gepersonaliseerde verhalen
Dus: is havermelk nog steeds het slimme alternatief waarvoor het vaak wordt gepresenteerd? Of is het tijd om nog eens kritisch te kijken naar wat we in onze koffie – en over onze muesli – schenken? Cosmopolitan UK sprak met voedingsdeskundigen om de feiten van de hypes te scheiden.
Waar is havermelk eigenlijk van gemaakt?
"Havermelk wordt meestal gemaakt van een siroop op basis van haver, die vervolgens wordt gemengd met water. Veel van de populairste havermelksoorten bevatten daarnaast ook oliën, emulgatoren en stabilisatoren," legt geregistreerd voedingsdeskundige Jenna Hope uit.
Volgens Caroline Hind, geregistreerd voedingstherapeut bij Nutrable, kun je havermelk ook heel eenvoudig zelf maken door haver in water te weken en de vloeistof vervolgens te zeven.
"In werkelijkheid bevatten veel commerciële havermelkproducten ook toevoegingen, zoals kunstmatige zoetstoffen, plantaardige oliën en conserveermiddelen," vertelt ze aan Cosmopolitan UK. "Het is daarom slim om altijd het etiket te lezen en te kiezen voor een product dat voornamelijk uit haver en water bestaat."
Is havermelk goed voor je?
Volgens experts drink je met havermelk in feite zetmeelrijk water, dat relatief veel koolhydraten bevat. Ter vergelijking: een glas havermelk bevat doorgaans tussen de 15 en 20 gram koolhydraten, terwijl een glas koemelk rond de 8 gram bevat. Daarnaast levert havermelk gemiddeld 2,5 gram eiwit, ongeveer 4 gram onverzadigde vetten en zo'n 2 gram vezels per glas. Koemelk is daarentegen een veel rijkere bron van eiwitten, met 8 tot 10 gram per glas.
Hind legt uit: "De zorg over suiker in havermelk draait niet zozeer om toegevoegde suikers, maar om de glucose die ontstaat uit de haver zelf. Het hoge zetmeelgehalte van haver wordt tijdens de spijsvertering afgebroken tot glucose, die vervolgens in de bloedbaan terechtkomt en de bloedsuikerspiegel laat stijgen."
Volgens de voedingsdeskundige bevatten veel soorten havermelk bovendien toevoegingen die ontstekingsreacties kunnen uitlokken en de stofwisseling, het darmmicrobioom en andere aspecten van de gezondheid kunnen verstoren.
Is havermelk een betere keuze dan koemelk?
Over het algemeen zijn beide voedingsdeskundigen het erover eens dat koemelk de meest voedzame keuze is. "Het drinken van zuivel wordt in verband gebracht met een betere stofwisseling en een gezondere hart- en vaatgezondheid," legt Hind uit. Volgens Hope bevat koemelk bovendien veel meer belangrijke voedingsstoffen dan havermelk, zoals fosfor (dat bijdraagt aan de opbouw van botten en tanden), calcium, vitamine D, B-vitaminen en kalium.
Toch is koemelk niet voor iedereen een geschikte optie. Denk aan mensen met een koemelkallergie, een veganistische leefstijl of simpelweg een voorkeur voor de smaak van plantaardige melk. Ben je fan van havermelk? Dan hoef je je volgens de experts geen zorgen te maken. Het is zeker niet zo dat je het volledig moet vermijden; het advies is vooral om het met mate te gebruiken. Zoals voor de meeste voedingsmiddelen geldt: balans is belangrijk.
Volgens Hope is de grootste kracht van havermelk uiteindelijk de smaak. "Het is een prima alternatief als je het in kleine hoeveelheden gebruikt, bijvoorbeeld in je koffie."
Best oat milk goodies
WELBECK The Home Barista: From bean to blend, how to make the best coffee at home
Oatly Barista Edition Oat M*lk 6x 1L
Wie kan havermelk beter vermijden?
Volgens Hope kunnen mensen met diabetes beter kiezen voor een plantaardig alternatief met meer eiwitten en minder suikers, zoals sojamelk. Dat komt doordat havermelk relatief veel koolhydraten bevat, die tijdens de spijsvertering worden omgezet in glucose.
Daarnaast wijst ze erop dat havermelk meer calorieën kan bevatten dan sommige andere plantaardige melksoorten. "Mensen die op hun calorie-inname letten, kunnen daarom beter kiezen voor een alternatief met minder calorieën."
Let op: Afvallen is alleen zinvol als dat past bij jouw persoonlijke gezondheidssituatie en doelen. Ieder lichaam is anders en er bestaat geen 'juiste' of 'verkeerde' lichaamsvorm. Juist die verschillen maken ons uniek.
Heeft havermelk bijwerkingen?
Hope benadrukt dat het veilig is om havermelk met mate te drinken, maar waarschuwt dat je het – net als ieder ander voedingsmiddel – niet in grote hoeveelheden moet consumeren. Dat komt door het relatief hoge gehalte aan koolhydraten (die tijdens de spijsvertering worden omgezet in glucose) en doordat sommige varianten geraffineerde oliën bevatten.
Hoe vaak hoor je havermelk te drinken?
Over het algemeen is het veilig om regelmatig havermelk te drinken. Toch raadt Hope aan om, waar mogelijk, af te wisselen tussen verschillende soorten (plantaardige) melk.
Ze legt uit: "Als je vooral voor havermelk kiest vanwege de smaak, gebruik het dan bijvoorbeeld in je koffie of matcha. Voor smoothies, havermout of bij het bakken kun je beter kiezen voor andere melksoorten, zoals ongezoete amandelmelk of sojamelk, omdat de smaak daar minder belangrijk is."
Is amandelmelk beter dan havermelk?
Natuurlijk is havermelk niet het enige plantaardige alternatief. Ook amandelmelk wint steeds meer aan populariteit. Volgens Hope is ongezoete amandelmelk een goede keuze voor wie zich zorgen maakt over de gezondheidsaspecten van havermelk. "Ongezoete amandelmelk bevat minder koolhydraten en meer eiwitten dan havermelk," legt ze uit.
Toch plaatst Hind daar een kanttekening bij. "Veel mensen zijn gevoelig voor noten. Daarnaast kan amandelmelk veel oxalaten bevatten, stoffen die het risico op nierstenen kunnen verhogen."
Wie op zoek is naar een alternatief voor koemelk, kan volgens Hind ook kiezen voor lactosevrije koemelk of kokosmelk. Hope noemt daarnaast sojamelk als een van de beste alternatieven, omdat de voedingswaarde het meest overeenkomt met die van koemelk. Zowel koemelk als sojamelk bevatten vergelijkbare hoeveelheden calcium en vitamine B12, terwijl een glas sojamelk bovendien meer riboflavine (vitamine B2) en vitamine D levert.
Welke melk(vervanger) je ook kiest, let volgens de experts goed op het etiket. Kies bij voorkeur voor een product zonder kunstmatige zoetstoffen, plantaardige oliën, conserveermiddelen en onnodige zetmeelrijke vulstoffen als je een zo gezond mogelijke keuze wilt maken.
Disclaimer: Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vervangt geen professioneel medisch advies of een diagnose. Neem bij vragen over je gezondheid of een medische aandoening altijd contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Doe dat ook voordat je begint met nieuwe medicatie of voedingssupplementen.
