De popcultuur heeft er nogal een handje van om steamy, messy relaties te romantiseren. Zo erg zelfs dat gepassioneerde maar loeitoxische situationships bijna normaal lijken (kijk maar naar Babygirl of Fifty Shades Of Grey). En precies daardoor is het in real life soms moeilijker te herkennen wanneer een relatie eigenlijk allang niet meer goed voor je is. Gelukkig hebben we allemaal één ding aan onze zijde dat altijd eerlijk is en vaak als eerste doorheeft wanneer het tijd is voor verandering: je lichaam. Want ja, je relatie kan je echt ziek maken, en er zijn fysieke signalen waarmee je lijf dat aangeeft. Als je tenminste leert luisteren…
Het zenuwstelsel in actie
Misschien heb je dit soort signalen al eens besproken met vrienden, of zag je ze langskomen in die viral thread van een paar maanden geleden met de vraag: “Girlies, how did you know your body was rejecting your ex?” Ruim tweeduizend mensen doken toen in de comments om fysieke en mentale klachten te delen die ze kregen in ongezonde relaties: misselijkheid, schimmelinfecties, chronische blaasontstekingen, anxiety, bacteriële
vaginose, gewichtsschommelingen, pijn tijdens seks, depressie – en nog veel meer. Natuurlijk kunnen deze klachten ook andere oorzaken hebben, maar laten we eerlijk zijn: je lichaam reageert écht op toxische relaties.
“Toxische relaties kunnen leiden tot toxische lichamen,” zegt psycholoog Candice Nicole Hargons. Relatietherapeut Cheryl Groskopf vult aan: “Je lichaam reageert constant op je omgeving. Als je in een relatie zit die onveilig voelt, onvoorspelbaar is of je emotioneel uitput, reageert je zenuwstelsel daarop.”
Mis dit niet
Speciaal afgestemd op jouw voorkeuren
Meld je aan voor gepersonaliseerde verhalen
Dat is precies wat er gebeurde bij Stephanie*, die na bijna een jaar daten met haar toenmalige vriend voor het eerst in haar leven migraine kreeg. De hoofdpijnaanvallen waren constant aanwezig en reageerden nergens op: niet op pijnstillers, botox, acupunctuur, deep-tissue-massages of reflexologie. “Ik heb elke specialist bezocht die je maar kan bedenken,” zegt ze. Duidelijkheid kwam pas in therapie, de plek waar ze alles kwijt kon over haar relatie. “Ik had zoveel pijn dat mijn therapeut zich afvroeg of mijn lichaam tegen hem aan het rebelleren was.” Toen Stephanie weer single was, verdween de migraine langzaam maar zeker.
Je relatie als stressor
Het lastige is dat artsen dit soort klachten vaak wegwuiven of koppelen aan andere oorzaken. “Maar als artsen het afdoen als ‘stress’, is het alsnog belangrijk om te kijken waar die stress vandaan komt,” zegt Groskopf. “Als een relatie continu stress triggert, staat je zenuwstelsel in een constante overdrive. Je lichaam ervaart die relatie als een bedreiging, zelfs als jij die niet zo ziet. Als je klachten verbeteren wanneer je alleen bent, bij steunende mensen bent, of even afstand hebt genomen van je partner, is dat een duidelijke aanwijzing dat de relatie meespeelt.”
En nee, de relatie hoeft niet extreem slecht of abusive te zijn om dit effect te hebben. Stephanie omschreef haar relatie als “shitty”, maar niet op de dramatische manier die mensen vaak verwachten. “Hij was er emotioneel niet voor mij en we klikten gewoon niet. Die hoofdpijnen waren mijn lichaam dat zei: je verdient beter.”
Luister naar je lijf
Allison* maakte iets soortgelijks mee. Zes maanden na haar scheiding zegt ze eindelijk weer op zichzelf te lijken. Tijdens haar huwelijk voelde ze veel eenzaamheid en emotionele afstand, veroorzaakt door de gokverslaving van haar ex. “Mijn ongelukkigheid stond letterlijk op mijn gezicht,” zegt ze. Ze was vaak puffy, kreeg sneller acne en haar huid reageerde op alles. Ze had niets aan haar voeding veranderd en gebruikte geen nieuwe medicatie – er was dus geen duidelijke verklaring voor haar klachten. Totdat haar relatie voorbijging en haar klachten verdwenen. Volgens Groskopf betekent het ervaren van dit soort symptomen overigens niet dat je je relatie moet beëindigen. Soms verdwijnen de klachten als koppels hun problemen bespreken en aanpakken. In andere gevallen kunnen kleine ‘micro-experimenten’, zoals tijdelijk wat afstand nemen, helpen om te begrijpen wat er precies speelt voordat je voor een definitieve break-up gaat.
Het is makkelijk om jezelf kwijt te raken in welke relatie dan ook, maar het allerbelangrijkste is dat je jezelf leert kennen en je welzijn prioriteit geeft. Je lichaam stuurt je deze signalen niet om je te pesten – het probeert je juist te beschermen. Veel experts raden dan ook aan om al voor je een relatie ingaat aan een vorm van mindfulness te doen, zoals ademhalingsoefeningen of therapie, zodat je weet hoe je lichaam voelt wanneer alles ‘normaal’ is. Daardoor herken je sneller wanneer iemand dat evenwicht verstoort. “Check in met je emoties voordat je lichaam moet schreeuwen om je aandacht,” zegt Groskopf.
Zo merk je of je lichaam je relatie 'afstoot'
Je gevoelens en fysieke klachten bijhouden in een journal of je Notes-app kan een handige manier zijn om patronen te ontdekken. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor eventuele zorgverleners. Daarnaast is het belangrijk om te letten op wanneer klachten ontstaan: zo leer je je baseline kennen en weet je hoe je lichaam voelt wanneer het neutraal, enthousiast of juist ongelukkig is. Zo bouw je stap voor stap aan een sterke en gezonde basis – niet alleen voor jezelf, maar ook voor je relaties. Zoals Hargons zegt: “Wanneer je relatie happy en healthy is, ben jij dat meestal ook.”
Dit artikel verscheen, in een uitgebreidere vorm, in een vorig issue van Cosmo. Ons nieuwste nummer bestel je hierrr:
