Kijk even rond in je keuken en de kans is groot dat bijna elke verpakking een datum heeft. Op je yoghurt, eieren, vleeswaren, zak spinazie, fles olie, potje kruiden — basically overal. Maar spoiler: niet elke houdbaarheidsdatum betekent meteen dat je je eten dramatisch richting de prullenbak moet gooien.
Dat is best goed nieuws, want we verspillen in Nederland thuis gemiddeld 33,4 kilo eten per persoon per jaar. Vooral brood, groente, fruit, aardappelen en zuivel belanden vaak onnodig in de vuilnisbak. Zonde, zeker omdat sommige producten na de datum nog prima kunnen zijn. Maar — en dit is een belangrijke maar — bij andere producten wil je juist níét gokken. We doken in de richtlijnen van het Voedingscentrum, en dit is wat je moet weten over eten dat over de datum is.
Eerst even: wat is het verschil tussen THT en TGT?
In Nederland zie je meestal twee soorten houdbaarheidsdatums: THT en TGT. En ja, die betekenen echt iets anders.
Mis dit niet
Speciaal afgestemd op jouw voorkeuren
Meld je aan voor gepersonaliseerde verhalen
THT staat voor ten minste houdbaar tot. Dat gaat vooral over kwaliteit. Na die datum kan de smaak, geur, kleur of textuur achteruitgaan, maar het product is niet automatisch onveilig. Denk aan pasta, rijst, chips, koffie, kruiden of soms zuivel. Hierbij geldt vaak: kijk, ruik en proef. Ziet het er goed uit, ruikt het normaal en smaakt het prima? Dan kan je het vaak nog gebruiken.
TGT staat voor te gebruiken tot. Dit is de datum waarbij je wél moet opletten, want die gaat over voedselveiligheid. TGT staat op producten die snel bederven, zoals vlees, vis, voorgesneden groenten en koelverse maaltijden. Na die datum kun je ziek worden, óók als het product nog prima lijkt te ruiken. Schadelijke bacteriën kan je namelijk niet altijd zien, ruiken of proeven.
Nog iets om te onthouden: de datum op de verpakking geldt meestal voor een gesloten verpakking. Zodra je iets openmaakt, gelden vaak andere bewaartermijnen. Je koelkast op ongeveer 4 graden houden helpt trouwens ook, want dan groeien bacteriën en schimmels minder snel.
Deze producten wil je niet te lang na de datum eten
1. Zuigelingenvoeding
Oké, deze is eigenlijk non-negotiable. Met babyvoeding wil je niet creatief omgaan. Zuigelingenvoeding moet aan strenge Europese regels voldoen voor samenstelling en informatie op de verpakking. Daarom is dit geen product waarbij je denkt: ach, één dagje kan vast nog wel. Volg gewoon de datum en bewaarinstructies op de verpakking.
2. Vlees
Gehakt, kip, biefstuk, hamburgers: bij vlees met een TGT-datum wil je echt niet gaan gokken. Het Voedingscentrum raadt af om vlees na de TGT-datum nog te eten. Zelfs als het nog normaal ruikt, kan je er ziek van worden, omdat schadelijke bacteriën niet altijd zichtbaar of ruikbaar zijn.
Wil je vlees langer bewaren? Vries het dan uiterlijk op de houdbaarheidsdatum in, bij voorkeur bij -18 graden of kouder. Daarna kan je het later ontdooien en gebruiken, maar wacht dus niet tot ná de TGT-datum met invriezen.
3. Vleeswaren
Ook vleeswaren zijn zo’n categorie waarbij je voorzichtig wil zijn. Denk aan kipfilet, ham, rosbief, filet americain of andere gekoelde vleeswaren. Door het vocht en de manier waarop ze bewaard worden, kunnen bacteriën zich relatief makkelijk ontwikkelen. Ruikt het zuur, ziet het er glibberig uit of is de TGT-datum verstreken? Dan is het geen 'misschien nog prima'-situatie, maar gewoon weg ermee.
4. Rauwe vis en schaal- en schelpdieren
Rauwe vis is heerlijk, maar ook gevoelig. Bewaar rauwe vis, schaal- en schelpdieren goed afgesloten in de koelkast op 4 graden en bewaar ze niet te lang. Ruikt vis zuur, muf, heel sterk naar vis of gewoon niet vers? Dan is dat je teken. Bij vis geldt: bij twijfel, niet eten.
5. Eieren
Eieren zijn een iets ander verhaal. Die hebben meestal een THT-datum, geen TGT-datum. Dat betekent dat ze niet meteen gevaarlijk zijn zodra de datum is verstreken. Wel is er bij eieren een kleine kans op salmonella, en die maak je onschadelijk door eieren goed te verhitten.
Je kan de bekende watertest doen: zinkt het ei, dan is het verser; blijft het drijven, dan is het ouder. Maar let op: die test zegt vooral iets over versheid, niet honderd procent over voedselveiligheid. Breek een twijfelachtig ei daarom altijd eerst in een apart bakje. Ruikt het vies? Weg ermee.
6. Zachte kaas
Bij harde kaas kan je een klein plekje schimmel vaak ruim wegsnijden. Maar bij zachte kazen, zoals roomkaas, ricotta, hüttenkäse, zachte geitenkaas of smeerkaas, werkt dat niet zo. Schimmel kan zich makkelijker door het product verspreiden, ook als je het nog niet overal ziet. Het Voedingscentrum adviseert beschimmelde producten in principe weg te gooien, met harde kaas als uitzondering.
7. Zacht fruit
Aardbeien, frambozen, blauwe bessen en ander zacht fruit zijn geweldig, tot je ineens zo’n donzig wit jasje in het bakje ziet. En nee, dat is geen cute accessoire. Schimmel verspreidt zich snel op zachte producten, dus haal beschimmelde stuks eruit en check de rest goed. Heeft de schimmel andere vruchten geraakt of ruikt het fruit vreemd? Dan is het tijd om afscheid te nemen.
Tip: zie je dat je aardbeien hun laatste fase ingaan? Vries ze in voor smoothies of gebruik ze in iets dat je goed verhit, zoals een compote.
8. Voorgesneden groenten en bladgroenten
Die megazak spinazie leek in de supermarkt een fantastisch idee, maar drie dagen later kijkt hij je slap en zielig aan vanuit de groentela. Voorgesneden groenten, rauwkost en bladgroenten zijn gevoeliger dan hele groenten. Bewaar ze in de koelkast, het liefst in de originele verpakking, en gebruik je zintuigen: slijmerig, zuur ruikend, verkleurd of beschimmeld betekent weggooien.
9. Kliekjes en restaurantrestjes
Er staat geen houdbaarheidsdatum op je bakje leftover pasta, maar dat betekent niet dat het eeuwig meegaat. Het Voedingscentrum adviseert om kliekjes maximaal 2 dagen in de koelkast te bewaren. Laat restjes ook niet langer dan 2 uur buiten de koelkast staan en zet ze goed afgesloten weg.
Dus ja, die afhaalnoedels van vijf dagen geleden? We zouden er niet meer aan beginnen.
10. Gemalen kruiden
Dit is gelukkig meestal geen voedselveiligheidsdrama, maar meer een smaakdrama. Gedroogde kruiden en specerijen worden na verloop van tijd minder krachtig. Je kaneel, paprikapoeder of komijn maakt je waarschijnlijk niet ziek, maar je eten wordt er ook niet bepaald spannender van. Gedroogde kruiden kan je volgens het Voedingscentrum ongeveer 9 tot 12 maanden bewaren; daarna kunnen smaak en geur minder worden.
11. Noten
Noten bevatten veel vetten en kunnen daardoor ranzig worden. Dat merk je vaak aan een muffe, bittere of zure smaak. Ook kunnen noten taai worden of beschimmelen. Bewaar ze daarom goed afgesloten, koel en donker. Geopende ongezouten cashewnoten zijn volgens de Bewaarwijzer bijvoorbeeld ongeveer 6 maanden houdbaar in de keukenkast en langer in de vriezer.
12. Bakolie en olijfolie
Olie lijkt misschien oneindig houdbaar, maar ook olie kan nasty worden. Als je olie zuur ruikt, bitter smaakt of donker verkleurd is, kan je ’m beter weggooien. Bewaar olie het liefst goed afgesloten, uit de buurt van licht en warmte. Geopende olie is volgens het Voedingscentrum ongeveer 1 jaar houdbaar in de keukenkast, maar je neus en smaakpapillen mogen hier zeker meebeslissen.
Dus: weggooien of niet?
De gouden regel: kijk eerst naar het label. Staat er THT? Dan betekent dat meestal dat de kwaliteit na die datum kan afnemen, maar dat je vaak nog kan kijken, ruiken en proeven. Staat er TGT? Dan is de datum een stuk strenger en wil je het product na die dag niet meer eten.
En ja, voedselverspilling verminderen is belangrijk. Maar voedselvergiftiging oplopen omdat je die twijfelachtige kipfilet zonde vond om weg te gooien? Not worth it.
