Als je ooit naar de dokter bent gegaan met een klacht en het gevoel had dat je symptomen werden weggewuifd – of dat er gewoon niet naar je werd geluisterd – dan is de kans groot dat je medische gaslighting hebt meegemaakt. En geloof me, ik weet er alles van, want het is mij ook overkomen.
De meest frustrerende ervaring was in 2019, toen ik een spiraaltje liet plaatsen. Mijn gynaecoloog zei dat ik de komende dagen of weken wat krampen kon verwachten en legde uit hoe ik zelf kon checken of het spiraaltje goed zat. (Als je spiraal goed in de baarmoeder zit, voel je alleen de uiteindes van de draadjes bovenin je vagina.) In de eerste week voelde ik inderdaad precies dat. Maar toen ik na een tijdje heftige, buigende krampen kreeg, checkte ik opnieuw – en merkte ik dat de draadjes ineens veel lager hingen.
Ik belde meteen mijn dokter en vertelde wat ik voelde, en dat ik dacht dat mijn spiraaltje aan het uitzakken was. Maar ze stelde me gerust: het zou vast te maken hebben met mijn menstruatiecyclus. Ze zei dat het maar in 2 tot 10 procent van de gevallen voorkomt dat een spiraal eruit wordt gedrukt door krampen, en dat ze het zelf nog nooit had meegemaakt bij haar patiënten.
Mis dit niet
Speciaal afgestemd op jouw voorkeuren
Meld je aan voor gepersonaliseerde verhalen
Toch voelde ik dat de pijn niet normaal was, dus ik drong aan op een afspraak. Na een lichamelijk onderzoek was ze nog steeds niet overtuigd dat het spiraaltje eruit kwam, maar als ik wilde, kon ik een echo laten maken. En dat deed ik. De echo bevestigde wat ik allang voelde: mijn spiraal was aan het uitzakken en moest verwijderd worden.
Als horrorverhalen over medische gaslighting gaan, is de mijne eigenlijk nog mild. Mijn arts luisterde tenminste nog een beetje en regelde de echo. Als ze dat niet had gedaan, had ik kunnen eindigen met een geperforeerde baarmoeder of een ongewenste zwangerschap – beide reële risico’s bij een spiraal die uitvalt.
En dat brengt me bij de reden dat ik dit artikel schrijf. Ik sprak met vier experts op het gebied van geneeskunde, patiëntenzorg, medische ethiek en sociologie. Dit is wat je écht moet weten over medische gaslighting: wat het is, waarom het gebeurt, hoe je het herkent en – misschien wel het belangrijkste – hoe je ervoor zorgt dat jij wél wordt gehoord.
Wat is oxidatieve stress? Oorzaken en hoe het te verminderen, volgens experts >
Wat is medische gaslighting precies?
Medische gaslighting gebeurt wanneer een arts of zorgverlener je klachten en symptomen wegwuift of negeert, waardoor je zonder duidelijk behandelplan of diagnose blijft zitten, legt Ilana Jacqueline uit – patiëntenrechten-expert en auteur van Medical Gaslighting: How to Get the Care You Deserve in a System that Makes You Fight for Your Life. Vaak krijg je te horen dat je overdrijft, of dat je klachten komen door stress of angst. Soms zegt een arts zelfs dat het niet de moeite waard is om verder onderzoek te doen, omdat je klacht "toch zeldzaam" is.
Het is eigenlijk hetzelfde principe als gaslighting in een relatie: je gaat twijfelen aan jezelf en je eigen ervaringen. "Medische gaslighting ondermijnt je vertrouwen in je eigen lichaam," zegt Dr. Devora Shapiro, medisch ethica aan de Ohio University. "Het laat je verward, hopeloos en gefrustreerd achter."
Wie krijgt er het vaakst mee te maken?
Iedereen kan medische gaslighting meemaken, maar vrouwen, mensen van kleur en LGBTQ+-personen lopen het meeste risico. Dat komt deels doordat de meeste medische onderzoeken gebaseerd zijn op cisgender witte mannen. Gezondheidsklachten kunnen er bij andere groepen heel anders uitzien, waardoor artsen minder zeker zijn van hun oordeel.
Daarnaast speelt ook onbewuste vooringenomenheid een rol. Denk aan dikke mensen, mensen met psychische klachten, of aandoeningen zoals long COVID – zij passen niet in het 'standaard' plaatje van de medische wereld en krijgen sneller te horen dat hun klachten 'tussen de oren zitten'.
Historisch gezien zijn vrouwen, mensen van kleur en queer personen vaker als 'minder betrouwbaar' of 'overgevoelig' bestempeld, en die stereotypen zitten diep verweven in de medische opleidingen en systemen van vandaag.
En ja, het gebeurt écht: een studie uit 2022 liet zien dat vrouwen gemiddeld 12 minuten langer moeten wachten op de spoedeisende hulp dan mannen. En mensen van kleur krijgen bij traumatische verwondingen minder vaak pijnstilling dan witte patiënten – zelfs als ze aangeven veel pijn te hebben.
Waarom gebeurt medische gaslighting?
Naast vooroordelen en gebrekkig onderzoek, speelt het zorgsysteem zelf een grote rol. Artsen moeten zó veel patiënten per dag zien, dat ze amper tijd hebben voor écht luisteren of grondig onderzoeken, zegt Jacqueline.
En als mensen gestrest zijn, maken ze sneller fouten – ook artsen. "Als een arts iets niet meteen herkent, kiezen ze soms liever voor een simpele verklaring ('het is vast stress') dan te zeggen 'ik weet het niet'," legt Dr. Spencer uit. Vaak is het dus niet eens kwade wil, maar simpelweg een gevolg van hoe het systeem in elkaar zit.
Kan wandelen je écht fit houden? We vroegen experts om antwoorden >
Hoe weet je of je gegaslight wordt?
Let op als je klachten worden weggewuifd of als je wordt afgescheept met een verklaring die niet goed voelt. Word je bijvoorbeeld alleen maar verteld dat het 'waarschijnlijk stress' is? Dan is dat een red flag.
Als je gaat twijfelen aan jezelf en je gevoel over je eigen lichaam, is het tijd om verder te kijken. Negeert je arts je pijn? Luistert diegene niet naar je vragen? Of krijg je geen ruimte om je zorgen te uiten? Dan is dat een duidelijk teken van medische gaslighting.
Wat kun je doen als het je overkomt?
Stop even, adem diep in, en herinner jezelf aan waarom je daar bent. Probeer je emoties opzij te zetten en focus op de feiten: wat voel je, en waarom ben je gekomen?
Zeg dat je het gevoel hebt dat er niet naar je wordt geluisterd – maar blijf respectvol. Dat vergroot de kans op een constructief gesprek. "Je arts is ook maar een mens," zegt Dr. Shapiro. "Ze hebben ook slechte dagen."
Maar als het gesprek nergens heen gaat: wees niet bang voor een second opinion.
Hoe zorg je dat je wordt gehoord?
Plan slim, bereid je voor
Geef bij het maken van de afspraak al aan waar je voor komt. Heb je oude testresultaten of specifieke klachten? Laat het weten, zodat je arts zich kan voorbereiden.
Begin het gesprek met jouw vragen
Kom met een lijstje en leg direct uit wat je wil bespreken. Zo voorkom je dat er aan het einde van het consult geen tijd meer is voor jouw issues.
Houd een symptoomdagboek bij
Noteer wanneer je wat voelt, met data en tijden. Zo geef je je arts concrete info in plaats van alleen "ik voel me niet lekker".
Neem iemand mee
Een vriend(in), partner of familielid kan je helpen met praten, notities maken en je steunen als je het lastig vindt om je mond open te trekken.
Vraag om een vervolgplan
Krijg je geen duidelijke vervolgstappen? Vraag er zelf naar. En check meteen wat de beste manier is om later contact op te nemen als je vragen hebt of resultaten binnenkomen.
Onthoud: jij kent je lichaam het best. En je verdient het om serieus genomen te worden – altijd.
