29 oktober 2025 is het zover: dan trekken we naar de stembus voor de Tweede Kamerverkiezingen. Je weet je weg naar de Stemwijzer waarschijnlijk wel te vinden, maar soms is die nog steeds best ingewikkeld en onoverzichtelijk (tip: het is ff werk, maar lees vooral ook de toelichtingen van de partijen – dan weet je ook waaróm je mening met die van een partij overeenkomt, en of dat wel klopt). Daarom zetten we de standpunten over vijf belangrijke onderwerpen (huisvesting, vrouwenrechten, klimaat, studie(financiering) en defensie) van de partijen die worden meegenomen in de zetelpeilingen op een rij. Dat zijn dus PVV, CDA, GL-PvdA, D66, VVD, JA21, PvdD, BBB, SP, DENK, FvD, Volt, SGP, CU, 50PLUS en NSC. Vandaag: zo denken de partijen over defensie.
Tweede Kamerverkiezingen 2025: Zo denken de politieke partijen over defensie
PVV
In het partijprogramma schrijft de PVV dat ze meer geld aan defensie uit willen geven. En dan gaat het ze vooral om de bescherming van eigen grondgebied: "Wij willen dus geen buitenlandse militaire missies, maar militaire inzet aan onze eigen grenzen: grensbewaking." Ze willen de NAVO als "hoeksteen van ons defensie- en veiligheidsbeleid" houden, en Oekraïne blijven steunen – maar met minder geld.
Verder stelt de PVV in het programma dat Israël "de enige echte democratie in het Midden-Oosten" is en wil de banden met het land versterken. Ik citeer: "Wapenleveranties aan Israël moeten onverminderd door kunnen gaan. Israël heeft de vrije hand bij het totaal vernietigen van Hamas en het bevrijden van de gijzelaars. Nederland betaalt geen cent aan de wederopbouw van Gaza; de rekening kan worden doorgestuurd naar landen die Hamas steunen. Palestijnse vluchtelingen zijn hier niet welkom; zij kunnen zich in Arabische landen hervestigen."
Mis dit niet
Speciaal afgestemd op jouw voorkeuren
Meld je aan voor gepersonaliseerde verhalen
CDA
Uit het partijprogramma van het CDA: "Voor de veiligheid van Nederland en Europa investeren we in Defensie, zoals afgesproken bij de NAVO-top in Den Haag. Daar maken we ruimte voor in de begroting. Iedere Nederlander levert een vrijheidsbijdrage, want veiligheid is niet gratis. We herstellen de militaire opkomstplicht zodat er altijd genoeg mensen klaarstaan om ons te verdedigen."
Ze vinden dat "de Russische agressie in Oekraïne moet stoppen," en willen Oekraïne onvermoeibaar blijven steunen. Het CDA stelt dat Israël "het internationale recht schendt en onvoorstelbaar leed veroorzaakt onder de Palestijnse burgerbevolking." Ze willen op grote schaal humanitaire hulpgoederen doorlaten, een definitief staakt-het-vuren en vrijlating van de Israëlische gijzelaars.
GL-PvdA
"We komen onze afspraken in de NAVO na en investeren gericht in onze defensie," aldus GL-PvdA in het partijprogramma. Ze zijn voor "een sterke krijgsmacht die ons beschermt" en willen die bekostigen door "een eerlijke bijdrage te vragen van de rijkste Nederlanders."
"Het internationaal recht wordt met voeten getreden, door Israël in Gaza, door Rusland in Oekraïne en op veel meer plekken in de wereld," schrijft de partij in het programma. GL-PvdA wil dat Nederland een leidende rol speelt in de militaire, financiële en humanitaire steun aan Oekraïne. Daarnaast keuren ze het "genocidaal geweld" van Israël tegen de Palestijnen af, en willen dat daar economische en politieke sancties op volgen.
D66
D66 wil, naar afspraak met de NAVO, meer geld aan defensie uitgeven, aldus het partijprogramma. Ze willen het Zweedse model voor de dienstplicht volgen. De partij wil Oekraïne "zowel militair als humanitair blijven steunen in hun dappere strijd tegen de Russische agressie" en "veroordeelt de continue en grove schendingen van het internationaal recht door Israël." Ze willen dat Nederland de gehele regering-Netanyahu sanctioneert en de Palestijnse staat erkent.
VVD
De VVD ziet investeren in defensie als "investeren in vrijheid" en wil een sterke krijgsmacht om onze vrije manier van leven te beschermen. De partij kiest voor een "ongekend sterke krijgsmacht, een sterk Europa en een krachtige NAVO". Ze streven naar een defensiebudget van 3,5% van het bbp, met minimaal 1 miljard euro voor basis- en inzetgereedheid, en willen 100.000 extra militairen en reservisten werven. Ook is er aandacht voor het moderniseren van materieel en het versterken van de cyber- en luchtverdediging. De VVD benadrukt in het het partijprogramma dat "iedere euro die in het buitenland wordt uitgegeven, moet bijdragen aan de veiligheid, vrijheid en economie van Nederland".
JA21
JA21 wil volgens het partijprogramma fors investeren in Defensie zodat Nederland zelfstandig en in NAVO-verband zijn grondgebied en belangen kan verdedigen. De partij streeft naar een krijgsmacht van 200.000 medewerkers met modern materieel, betere arbeidsvoorwaarden en elementen van dienstplicht. Ze zijn "tegen gezamenlijke Europese schulden voor defensie, maar vóór sterke NAVO-samenwerking en steun aan bondgenoten als Oekraïne, Israël en Taiwan".
PvdD
De PvdD kiest in het partijprogramma voor een "radicaal ander uitgangspunt" waarbij de aarde en haar bewoners centraal staan. Ze stelt dat "militair ingrijpen zelden een oplossing is" en pleit voor "vredesmissies die gericht zijn op een eerlijke verdeling van natuurlijke hulpbronnen". De partij is tegen het verhogen van het defensiebudget en tegen de NAVO-norm. Ze wil investeren in diplomatie, conflictpreventie en internationale samenwerking, met nadruk op het versterken van de rechtsstaat en het bevorderen van dierenrechten en milieubescherming.
BBB
De BBB pleit in het partijprogramma voor een sterke krijgsmacht op land, zee en in de lucht, met 200.000 medewerkers en betere arbeidsvoorwaarden. Ze willen "grote investeringen in Defensie, met minimaal 1 miljard euro per jaar voor personeel en materieel". De partij benadrukt dat veiligheid breder is dan alleen militaire uitgaven en pleit voor een eerlijke afweging bij de NAVO-norm, met extra aandacht voor economische slagkracht, voedselzekerheid en woningbouw.
SP
De SP pleit voor een "slanke, maar hoogwaardige Nederlandse krijgsmacht" die zich richt op vredesmissies en internationale samenwerking. Ze verzetten zich tegen "illegale oorlogen" zoals de Russische invasie in Oekraïne en de Amerikaanse oorlog in Irak. De partij wil dat Nederland zijn eigen afweging maakt over deelname aan internationale missies, met nadruk op diplomatie en conflictpreventie. Ze zijn tegen het verhogen van het defensiebudget en pleiten voor investeringen in sociale voorzieningen en internationale samenwerking, aldus het partijprogramma.
Denk
DENK benadrukt in het partijprogramma "het belang van een onafhankelijke en evenwichtige buitenlandse politiek", waarbij Nederland zich niet laat "meeslepen in geopolitieke spanningen". De partij pleit voor een versterking van de diplomatieke inzet en conflictpreventie, en wil dat Nederland zich inzet voor vrede en stabiliteit in plaats van militaire interventies. Ze stellen dat "militair ingrijpen zelden een oplossing is" en pleiten voor een focus op "internationale samenwerking en respect voor soevereiniteit".
FvD
FvD kiest in het partijprogramma voor een neutrale positie, vergelijkbaar met Zwitserland, en "wil zich niet mengen in geopolitieke conflicten". De partij pleit voor het beëindigen van ontwikkelingshulp en het stoppen met het sturen van Nederlandse jongeren naar Oekraïne. Ze benadrukken het belang van soevereiniteit en willen dat "Nederland zijn eigen afweging maakt in plaats van zich te laten meeslepen in internationale spanningen".
Volt
Volt pleit in het partijprogramma voor een gezamenlijke Europese defensie, omdat "samen staan we sterker dan alleen". De partij stelt dat "de Verenigde Staten laten zien dat we niet langer op hun steun kunnen rekenen" en dat het tijd is dat de EU verantwoordelijkheid neemt voor de veiligheid van haar inwoners. Volt wil investeren in een Europese krijgsmacht die samenwerkt met de NAVO en onder toezicht staat van het Europees Parlement. Ze bepleiten ook de ontwikkeling van een gezamenlijke defensie-industrie, waarbij middelen gedeeld worden, materieel gezamenlijk wordt ingekocht en Europese bedrijven nauwer samenwerken. Dit zou de economie versterken, banen creëren en de onafhankelijkheid vergroten.
SGP
De SGP stelt in het partijprogramma dat "het behoort tot de kerntaken van de overheid om te zorgen voor een krachtige krijgsmacht". Ze benadrukken dat "de Russische agressie in Oost-Europa, oorlogen in het Midden-Oosten en Afrika en veranderende geopolitieke verhoudingen meer defensie-inzet van Europa eisen". De partij pleit voor het voldoen aan de NAVO-norm en investeringen in defensie om de veiligheid van Nederland en Europa te waarborgen.
ChristenUnie
De ChristenUnie pleit voor een "krachtige krijgsmacht" die "onze veiligheid en vrijheid beschermt". Ze benadrukken in het partijprogramma het belang van "internationale samenwerking" en willen investeren in "defensiecapaciteit, personeel en materieel". De partij stelt dat "Nederland zijn verantwoordelijkheid moet nemen binnen de NAVO" en pleit voor "een evenwichtige verdeling van de lasten en verantwoordelijkheden binnen het bondgenootschap".
50Plus
50PLUS beschouwt de NAVO als de "hoeksteen van het Nederlandse veiligheidsbeleid" en pleit voor betere afstemming en taakspecialisatie binnen Europese krijgsmachten, maar is tegen een Europees leger. De partij wil volgens het partijprogramma de nationale defensie-industrie versterken en investeringen in deze sector gebruiken om de eigen krijgsmacht te ondersteunen. Daarnaast benadrukken ze blijvende waardering voor veteranen en willen ze subsidies voor veteranenactiviteiten op peil houden.
NSC
NSC beschouwt veiligheid als een gedeelde verantwoordelijkheid van overheid en samenleving, zo blijkt in het partijprogramma. De partij pleit voor een verhoging van de defensie-uitgaven tot 3,5% van het bruto binnenlands product (bbp), wat boven de NAVO-norm ligt. Ze willen investeren in de bescherming van infrastructuur zoals wegen, bruggen en internetkabels. Daarnaast benadrukken ze "het belang van een weerbare samenleving, waarin mensen elkaar helpen en de voorzieningen in orde zijn".
